* آویشن کوهی یکی از گیاهان دارویی است که در طب سنتی کاربرد دارد و دارای مشخصات زیر است؛
گیاهی بوته مانند و دارای ساقه‏های نازک، سخت و بسیار منشعب است.
گلهای  آن، کاسه غشائی با دندانه ‏های مثلث شکل و حالت مجتمع با ظاهر مدور در  کناره برگها دارد. اعضای مختلف آن به علت دارا بودن خواص درمانی مشابه  انواع دارویی‏Origanum ، غالبا به جای آنها مورد استفاده‏ های درمانی قرار  می‏ گیرد. جام گل آن سفید رنگ است.
آویشن از تیره نعناعیان است و دارای  گلهای سفید یا گلی و برگهای کوچک متقابل بیضوی و نوک تیز و به بلندی یک  سانتی ‏متر می‏باشد. این گیاه عبارت از برگها و سرشاخه‏ های گلدار خشک شده  تیموس و لگاریس از تیره لابیه است.
آویشن دارای دو نوع معمولی و گسترده  است و کاکوتی نوعی از آویشن است. صعتر دارای سه نوع‏Satureia وOriganum  وThymus می‏باشد. دارای انواع بستانی، صحرایی و کوهی است که نوع بستانی یا  باغی را به فارسی مرزه می‏ نامند.
برگ نوع بیابانی طولانی ریز و برگ  نوع آویشن کوهی عریض و گرد است. آنچه که رنگ آن سیاه باشد معروف به صعتر  فارسی و آنچه که سفید باشد معروف به جوزی است و صعتر شوار نیز می‏نامند.  انواع آویشن دارای طعمی تند و خوشبو و گلی به رنگ کبود دارند.
بهترین نوع آن خراسانی است.
صعتر  از انواع تره‏ ها است و آن را نضف گویند. در لغت عرب یک نوع از صعتر را  نضفه و نوع دشتی را ندغ می‏ نامند و ندغ گیاهی است که هیچ حیوانی غیر از  زنبور عسل از آن استفاده نمی‏ کند. صعتر فارسی نوعی صعتر است که برگ آن  پهن، گرد و سیاه می‏باشد.

* فصل رویش
گلهای آن تاتیر ماه و مرداد ماه تمام می شود
این گیاه را در ماههای خرداد و تیر جمع آوری و به دقت خشک می‏نمایند.

* نامهای دیگر
حاشا  ، زروه ، ککلیک اوتی ،کاکله اوتی ، اشمه کوهی ، سوسنبر ، سوسن عنبر ، صعتر  الحمار ، آفشن ، اوشک ،آویشم ، پودنه کوهی ، سعتر ، سرپوله ، اوشن ، آویشن  وحشی، آویشن کوهی ،نیز معروف است. به انگلیسی Serpollet و Wild thyme گفته  می شود. گیاهی است از خانواده Labiatae

* ترکیبات شیمیایی

 اسانس حاوی تیمول، الکل، لینانول، ژرانول، اسید اولئانولیک می‌باشد.   تیمول ماده دارویی ضد عفونی کننده ای است که از روغن آویشن تهیه می شود.
 اسانس آویشن فرانسوى و آلمانى داراى 25 تا 40 درصد فنل است که قسمت اعظم  آن تیمول همراه با مقدار کمى کاروا کرول مى‏باشد. ترکیبات دیگر عبارتند از  پاراسیمن، بورنئول، لینالول و بتاپى‏نن. مقدار فنل اسانس اسپانیایى، بین 50  تا 70 درصد متفاوت و تماما کارواکرول است.
دارای سالیسیلات می باشد.

* خواص درمانی

1- دمکرده  آویشن ضد سم سیگار و تریاک ، ضد انگل . ضد رطوبت معده و روده می باشد.
2- اشتها آور ، برای تقویت بینایی و دل درد استفاده می شود.
3- رایحه آویشن درمان کننده استرس، خستگی، مقوی مغز  و برطرف کننده سردی ،ضعف و رطوبات غیر طبیعی از مغز می باشد.
4- برای رفع کولیت روده (قولنج روده) مزمن (62%  از بیماران بهبودی یافته  اند) یک ق غ آویشن را در یک لیوان آبجوش ریخته و 10 دقیقه دم کنید، روزی 2  وعده بمدت حداکثر 4 هفته میل نمائید و یا از اسانس آویشن 2% ، 20 قطره دریک  فنجان استفاده نمائید.
5- در التهاب حنجره و لوزه ها و برای درمان آفت  دهان به صورت غرغره کردن استفاده می شود. برای این منظور، یک استکان از  پودر گیاه را در چهار استکان  آبجوش به مدت ۲۰ دقیقه به آرامی جوشانیده و  پس از صاف کردن، برای شست وشوی دهان استفاده کنید.
6- بخور آن تمیز کننده مجاری تنفسی، مفید برای ریه ، درمان سرفه ، ضد تشنج ، آسم و آلرژی ، نفس تنگی یا حساسیت است.
روش مصرف : 10 قطره افشره خوراکی آویشن را در یک پیاله آب گرم (نه جوش) بچکانیدو بخور بگیرید.
7- ضدعفونی کننده داخلی و خارجی و التیام بخش است. برای درمان آفت دهان و  التهاب لثه و برای پایان دادن به بدبویی دهان میتوان از آن استفاده کرد.
روش استفاده : یک ق چ آویشن را در یک لیوان آبجوش ریخته و به مدت 1 تا 2 دقیقه بجوشانید. محلول را روزانه چند بار غرغره کنید.
8- برای مقابله با عفونت های مجاری تنفسی ، سر درد،  آنفلوانزا، سرماخوردگی ،  سینوزیت ، آبریزش بینی،درمان زکام و تعریق بیشتر و کاهش تب می توان از  دمکرده  آن میل و یا سر را با آن شستشو کرد.  
9- دمکرده  آن ضد اسپاسم و سرفه است وباعث کاهش دوره و شدت علائم برونشیت میشود.
10- نوشیدن  یک الی دو فنجان از شیره تخم آن نیم ساعت قبل از غذا و خصوصا بعد از حمام‏  گرم برای کمک به برطرف شدن زردی انسدادی، آبسه کبد ،یرقان ، غلظت خون  ،درمان سوء مزاج کبد ، انسداد کبد، انسداد طحال ، انسداد ریه و انسداد مغز  مفید است .

* طرز تهیه و مصرف جوشانده آویشن :
یک  قاشق غذاخوری آویشن را در یک لیوان آبجوش بریزید و بعد از 5 تا 10 دقیقه   محلول را صاف کرده ، صبح و شب ، یک فنجان از این جوشانده میل کنید. مصرف  آنرا بیش از 3 هفته ادامه ندهید.

* طرز تهیه و مصرف دمکرده آویشن :
برای  مصرف این گیاه، ۱ تا ۴ گرم پودر خشک گیاه را در یک لیوان  آبجوش به مدت ۲۰  دقیقه دم کرده، پس از صاف کردن محلول را ۳ بار در روز مصرف کنید.

* طرز تهیه غرغره آویشن :
غرغره  کردن با محلول آویشن التهاب گلو را کاهش میدهد. برای این کار 5 گرم برگ  خشک آویشن را در 100 سی سی  آبجوش  ریخته و به مدت 10 دقیقه بجوشانید.  دهانتان را با این محلول شستشو دهید. این دوره را بیش از 3 هفته دنبال  نکنید.

* پرهیزات و مضرات

خانم  های باردار و شیرده، کودکان، افرادی که دچار ضعف سیستم ایمنی بدن هستند و  بیمارانی که تحت نظر پزشک می باشند، قبل از مصرف این مواد بایستی با پزشک  مشورت کنند.
زیاده روی در خوردن آویشن باعث بروز آلبومین در ادرار میشود.
خوردن آن برای افراد گرم ‏مزاج بدون مصلح مضر می باشد.
-مانع جذب ویتامین K در بدن می شود.
-مصرف آن برای کسانیکه سر درد یا صداع دارند ، مضر می باشد

* منابع

 منابع  دائرة المعارف بزرگ طب اسلامی  ج‏1 - فارماکو گنوزی، دکتر آئینه چی  - لاثانی لغات الادویه ، صیدنه، حکیم اسفندیاری ، لسان العرب ، محیط اعظم،  ج 3،  قرابادین کبیر